Alimenty na dziecko – jak ustalić ich wysokość?

Zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: „Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego”.
Nie istnieje uniwersalny katalog usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, bowiem zakres ten wyznaczają każdorazowo indywidualne cechy osoby uprawnionej do świadczeń alimentacyjnych oraz konkretne warunki społeczno-ekonomiczne.

W celu ustalenia tych potrzeb dziecka, których zaspokojenie jest obowiązkiem rodziców, należy odwołać się do treści art. 96 § 1 k.r.o., zgodnie z którym: rodzice obowiązani są „troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień”.

Z treści powyższego przepisu wynika, iż obowiązkiem rodziców jest zapewnienie dziecku środków finansowych niezbędnych do zaspokojenia jego potrzeb fizycznych (m. in. wyżywienia, mieszkania, odzieży, środków higieny osobistej, leczenia, wypoczynku), duchowych (kulturalnych) oraz edukacyjnych.

Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury, dzieci mają prawo do równej stopy życiowej z rodzicami, i to zarówno wtedy, gdy żyją z nimi wspólnie, jak i wtedy, gdy żyją oddzielnie. Oznacza to, iż obowiązkiem rodziców jest zapewnienie dzieciom warunków materialnych odpowiadających poziomowi życia rodzica, z tym zastrzeżeniem, iż obowiązek ten nie dotyczy potrzeb będących przejawem zbytku (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r. wydana w sprawie o sygn. akt III CZP 91/86, OSNC 1988, nr 4, poz. 42).

Zakres obowiązku alimentacyjnego wyznaczają zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego, które nie muszą być utożsamiane z rzeczywiście uzyskiwanymi dochodami. W sytuacji gdy osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych z nieusprawiedliwionych przyczyn nie podejmuje zatrudnienia, wykonuje pracę w niepełnym wymiarze czasu, bądź powstrzymuje się od wykonywania pracy w wyuczonym zawodzie (która przynosiłaby większe dochody), sąd orzekający o obowiązku alimentacyjnym bierze pod uwagę dochody, które osoba ta mogłaby uzyskać, w pełni wykorzystując swe siły i umiejętności.

Podkreślić należy, iż specyfika obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dziecka wyraża się w braku możliwości uchylenia się od świadczeń alimentacyjnych. Wyjątek w tym zakresie ustanawia przepis art. 133 § 3 k.r.o., zgodnie z którym: „Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się”.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 grudnia 1987 r. wydanej w sprawie o sygn. akt III CZP 91/86: „Rodzice nie mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego na tej podstawie, że wykonywanie tego obowiązku stanowiłoby dla nich nadmierny ciężar. Są obowiązani podzielić się z dzieckiem nawet najmniejszymi dochodami. W szczególnych przypadkach, gdy sytuacja dziecka tego wymaga, rodzice mają obowiązek wyzbywania się posiadanego majątku bądź jego niektórych składników, aby w ten sposób podołać ciążącemu na nich obowiązkowi alimentacyjnemu, np. dla ratowania zdrowia dziecka. Podstawą oddalenia powództwa o zasądzenie alimentów może być tylko brak wszelkich możliwości po stronie zobowiązanego, nie zaś szczupłość środków, jakimi on rozporządza”.